Het eerste deel van deze columnreeks duidde er reeds op: het woord werkkapitaal is een containerbegrip. Een eenduidige definitie of berekeningswijze van hét werkkapitaal bestaat niet. In de basis worden circa 6 verschillende soorten werkkapitaal onderscheiden en berekend. Inmiddels zijn we in deze column bij deze zesde basisvariant van het werkkapitaal aanbeland: het operationeel netto werkkapitaal (ONWK).

De voorgaande 6 columns behandelden diverse basisposities van het werkkapitaal en de daarbij behorende ratio’s. Uit de berekeningen van de ratio’s kun je afleiden of wordt voldaan aan een aantal normatieve drempelwaarden, de zogenoemde thresholds. Hiermee krijg je een beeld van de mate van financial resilience op korte termijn.

In deze column gaat de aandacht uit naar een nadere verfijning van het netto werkkapitaal. Dit keer staat het operationeel netto werkkapitaal centraal. En, net als bij de voorgaande basisvarianten, is er ook dit keer aandacht voor de mate van financiële weerbaarheid.

Wat is het operationeel netto werkkapitaal?

Het operationeel netto werkkapitaal is naar alle waarschijnlijkheid de meest gebruikte basisvariant die controllers hanteren om het werkkapitaal te becijferen. De formule luidt als volgt:

Idealiter is de positie van het operationeel werkkapitaal negatief. De crediteuren dragen immers zorg voor de complete inherente voorfinanciering van de voorraden en de debiteuren. De vraag is overigens of deze negatieve positie een ideaal of een illusie is…

Het dilemma van het ONWK

Van oudsher werd abusievelijk verondersteld dat dé manier om deze negatieve positie te realiseren, bestond uit leading and lagging. De debiteuren werden aangespoord om eerder te betalen (leading) en de betalingen aan crediteuren werden vertraagd (lagging).

Vanuit het oogpunt van saldo- en cashflowoptimalisatie kan het incidenteel aanbevelenswaardig zijn om aan leading and lagging te doen. Maar structureel gezien kan hier geen duurzaam business model mee worden opgezet. De manier om wel een duurzaam negatief ONWK te verkrijgen, bereik je vooral met goede contractuele afspraken: voorraden worden just-in-time geleverd, debiteuren betalen snel en crediteuren krijgen juist een lange betaaltermijn.

Er schuilt hier echter een addertje van formaat onder het gras: the battle of the forms. Als alle organisaties voor debiteuren een korte en voor crediteuren een lange betaaltermijn willen bedingen, dan botsen de belangen van handelspartijen. Die tegengestelde betalingsvoorwaarden maken het onmogelijk dat iedereen tegelijk de gewenste betaaltermijn krijgt.

Commerciële financiële instellingen zorgen overigens al jaren voor deze mismatch, met full factoring (bevoorschotting van de debiteuren) en reverse factoring (bevoorschotting van de crediteuren).

Maar zijn er naast deze 'oplossingen' wellicht ook nog andere wegen die kunnen leiden naar deze ogenschijnlijke utopie van inherente voorfinanciering?

Voorfinanciering uit de keten

Er zijn inderdaad een aantal mogelijkheden om debiteurenbetalingen te versnellen en crediteurenposities te stretchen, zonder tussenkomst van financiële instellingen. De meest voor de hand liggende factor om de incasso te versnellen, is natuurlijk een betalingskorting bij voortijdige betaling. Maar er zijn nog 2 alternatieven.

Vooruitbetaald op voorraden

Vanuit het oogpunt van operational excellence zouden de voorraden enerzijds een hoge mate van beschikbaarheid moeten hebben, maar anderzijds een zo laag mogelijk kapitaalbeslag moeten belichamen.

Eén van de componenten van de Voorraden op de balans is de post Vooruitbetaald op voorraden. Hoewel deze post conform de Richtlijnen van de Jaarverslaggeving valt onder de balanspost Voorraden, is het een vorm van afnemerskrediet.

Afnemerskrediet wordt door de afnemende organisatie verleend aan de leverancier, in de vorm van een vooruitbetaling op de levering van goederen. In de jaarverslaggeving wordt deze post verantwoord onder Voorraden omdat de afnemer economisch risico loopt over de voorraden, ook al bevinden die zich nog niet fysiek in diens bezit.

Vooruitbetalingen vinden in de praktijk veelal plaats omwille van betalingskorting of leverzekerheid. Door te stoppen met vooruitbetalingen zal de post Voorraden dalen en daarmee het inherent vermogensbeslag.

Vooruitontvangen op bestellingen

De tegenovergestelde post van Vooruitbetaald op voorraden is Vooruitontvangen op bestellingen. Dit is eveneens een vorm van afnemerskrediet waarbij de organisatie vooruit betaald wordt door de klant. Deze post staat op de creditzijde van de balans, net boven de post crediteuren.

Deze creditpost oogt waardeloos, maar is lekker: het geld is immers reeds ontvangen en de 'verplichting' is de prestatie die de organisatie nog moet leveren in natura. En het is juist deze post die controllers veelal vergeten in de berekening van het operationeel werkkapitaal! Bij uitbreiding luidt de ONWK-formule dan ook:

Een laag ONWK versterkt de financiële weerbaarheid

En hoe zit het met de financiële weerbaarheid?

Het zal in de praktijk veelal onmogelijk zijn om een negatief ONWK te realiseren. Alleen organisaties met aanmerkelijke marktmacht kunnen vooruitbetalingen van hun klanten eisen en daarmee voorkomen dan debiteurenposities ontstaan.

Het aantal organisaties met een dominante marktpositie is echter relatief beperkt. Daarmee is ook de kans relatief klein dat het ONWK van jouw organisatie negatief kan zijn. Dit neemt echter niet weg dat er wel degelijk gestuurd kan worden op een zo laag mogelijk ONWK.

De voorgaande column duidde reeds op het belang van een negatief INWK voor de financiële weerbaarheid. Het verschil tussen het ONWK en INWK zit vooral in de overige en overlopende activa en passiva én in de te betalen lonen, premies en belastingen. Juist deze posten kunnen bijdragen aan de gewenste negatieve positie van het INWK.

Hoe lager het ONWK, hoe makkelijker het is om een negatief INWK te realiseren – en daarmee een financieel weerbaardere organisatie.