In een van de zalen van de KNVB-Campus te Zeist wordt hard gewerkt bij de Plus aspirant ondernemersopleiding. Een groep aspirant-ondernemers moet geloven aan het staartje dat aan elke opleiding vastzit: een eindklapper. In dit geval: de presentatie van hun financiële plan van aanpak. Van de ene aspirant in opleiding neem je meteen aan dat hij precies weet waar hij het over heeft, voor de ander begin je stiekem te duimen dat hij zijn zenuwen de baas wordt binnen het kwartier presenteren.

De opleiding wordt gegeven onder leiding van Constan Schuurman en Hans Schülski. Daarmee krijgt een outsider een écht kijkje achter de schermen van een formule. De coaching is behulpzaam, scherp en kritisch, maar aspiranten worden wel aan de hand meegenomen. ‘Van goud tot kat in de zak’, zegt Schülski tegen de huidige groep ondernemers in spé.

Na de presentaties worden de beoordelingsformulieren door alle deelnemers ingevuld. Die tellen voor éénderde mee aan het eindcijfer. Schülski en Schuurman tellen voor de andere delen. Na het invullen voert Schuurman de verdiende cijfers in een duizelingwekkend Excelsheet in. Dan is de volgende aan de beurt.

Constan Schuurman founding father ondernemersopleiding Plus

De ‘founding father’ van de ondernemersopleiding is Constan Schuurman: ‘Ik ben zoon van een Super de Boer-ondernemer. Dus ik heb altijd de passie voor het ondernemerschap meegekregen. Zelf ben ik ook ondernemer geweest van een Super de Boer. Dat heb ik tot en met 2001 gedaan. Die winkel heb ik verkocht omdat er geen toekomst in zat. Daarna heb ik een aantal jaar andere ondernemers begeleid, dat was al bij Plus.'

'Vervolgens ben ik senior accountmanager geworden, een soort rechterhand van de regiodirecteur die voornamelijk met de begeleidingsdienst bezig is. Na een aantal jaren ben ik op het servicekantoor gaan werken in De Bilt. Daar was ik een soort linking pin tussen de centrale organisatie en de begeleidingsdiensten. Het was toen allemaal nog regionaal georganiseerd en langzamerhand zijn we gaan centraliseren. In die tijd was ik al bezig met het selecteren en werven van ondernemers en ook met de jonge ondernemersclub. Dat is toen mijn core business geworden.’

Waarom is die Plus aspirant ondernemersopleiding noodzakelijk?
Schuurman: ‘In het verleden werden ondernemers eigenlijk meteen aangenomen en gingen ze een winkel beginnen. De kans op succes is dan niet zo groot. Ook had je kinderen van ondernemers die dan meteen de winkel konden overnemen. Of ze nou geschikt waren of niet, van vader op zoon gebeurde dat gewoon. Ook bleek het een wens te zijn vanuit de ondernemers zelf en de rest van de organisatie: een andere, betere aanpak en een kans om mensen beter te selecteren. Zo hebben we er dus voor gekozen om een jaar lang mensen op te leiden en te zorgen dat ze goed worden klaargestoomd. En dan moet je daarna nog steeds leveren hé, laat dat duidelijk zijn.’

Is het opleidingstraject een verplichting?
Schuurman: ‘Ja het is een verplichting, we kiezen als eerste uit de aspirant-ondernemers uit de Plus aspirant ondernemersopleiding die afgestudeerd zijn, zij komen als eerste in aanmerking voor een winkel. Soms past het niet helemaal: als de winkel te groot is dan kiezen we voor een ondernemer die al bezig is en ambitie heeft om door te groeien. Die koopt dan de winkel en verkoopt de kleinere winkel aan de aspirant-ondernemer. Lukt dat niet, dan gaan we kijken of we nog succesvolle ex-ondernemers hebben van Jumbo of Albert Heijn. Of oud-ondernemers bij wie het weer gaat kriebelen nadat ze zijn gestopt. Maar aspirant-ondernemers gaan voor, daarom is het traject verplicht.’

Waarom zijn jullie dit intern gaan doen?
Schuurman: ‘We kwamen in aanraking met NHL Stenden University in Leeuwarden en kwamen zo op een samenwerking met Hans Schülski, een van de trainers van het traject. Hij komt van de Small Business-afdeling en heeft een ondernemersachtergrond. Samen met hem en Hans Witsenboer (hoofd Opleidingen) zijn we handjes en voetjes gaan geven aan het traject. Het is een soort hbo-bedrijfskunde met een Plus-saus er overheen.'

Wat is die Plus-saus dan precies?
Schuurman: ‘De Plus aspirant ondernemersopleiding is eigenlijk een soort trap van macro- en meso-economische ontwikkelingen naar de eigen stagewinkel: ‘Wat zijn de ontwikkelingen en wat zou ik er zelf doen in het marktgebied?' We werken met ruim 35 stagebedrijven: goede ondernemers, bij wie lokaal ondernemerschap zeer belangrijk is, die graag willen en kunnen opleiden. Die zijn essentieel voor de opleiding. Als dat goed gaat, kom je bij de Plus-saus.’

Hoe loopt het traject van de opleiding?
‘We beginnen met een kick-off waar je jezelf en de anderen leert kennen, denk bijvoorbeeld aan ontwikkelpunten. Dan zoeken we bij die punten een ondernemer voor een eerste stage. Daarna hebben we de blokken strategisch en commercieel management. Na de zomer komen financieel management en operationeel en personeelsmanagement. Eigenlijk zijn dat blokken vanuit bedrijfskunde. Dat zijn vier tot zes lessen per module. Ook laten we veel mensen van buitenaf invliegen. Zo horen ze verschillende meningen. Dat is heel belangrijk: dat een aspirant-ondernemer zijn eigen mening vormt. Een ondernemer moet ondernemen.'

'Verder loopt het hele jaar een leiderschapsprogramma binnen de Plus aspirant ondernemersopleiding. Daar hebben we een aparte trainer voor. Voor vragen als hoe ontwikkel je je als leider, hoe ga je communiceren en hoe effectief ben je? En tijdens je stages word je ook nog bezocht door een trainer om te letten op je ontwikkeling.’

En hoe zit dat financieel?
Schuurman: ‘Mensen zijn in dat jaar in dienst van Plus. Ze krijgen €3000 per vier weken als vergoeding. Voor sommige mensen is dat best pittig, die moeten dan investeren in zichzelf. Anderen gaan er juist op vooruit.’

Waar hebben de deelnemers de meeste moeite mee?
Schuurman: ‘Toch met het financiële gedeelte. Veel van de mensen die binnenkomen op de Plus aspirant ondernemersopleiding zijn teamleiders. Die zijn gek op de winkel, op de mensen, op hun klanten en op de achterkant. Maar er moet toch gerekend worden en dat vinden ze meestal niet zo leuk. Maar we geven ze mee dat het heel belangrijk is, want als ze dat goed voor elkaar hebben kunnen ze ook beter ondernemen.’

Hoe snel zakt iemand voor de opleiding?
Schuurman: ‘Kandidaten moeten bij binnenkomst minimaal hbo-geschoold zijn en minimaal 5 jaar ervaring hebben op als bedrijfsleider in een supermarkt, dat is heel belangrijk. Vervolgens wordt er getest of er voldoende potentie in zit en of mensen openstaan voor verandering en daar op een goede manier mee omgaan. Ze doen een aantal testen, hebben een aantal gesprekken en doen een assessment op locatie. Als ze dan worden geselecteerd komen ze op een bepaald niveau binnen.’

‘Wat wij heel graag willen zien is dat ze groeien in dat jaar van de opleiding erna. We hebben natuurlijk ondernemers van grotere en kleinere winkels. Maar iedereen die binnenkomt moet groei doormaken. Daar kan het nog weleens mis gaan. Iets minder dan 10 procent haalt het niet. Het is een opleiding die best heel zwaar is – twee keer een half jaar stagelopen, daarnaast een theoretisch programma, je moet stukken schrijven en presentaties maken en geven en dat alles naast het gezinsleven. De meeste aspirant-ondernemers zijn tussen de 28 en 45 jaar oud, dus die hebben bijna allemaal te maken met het opbouwen en onderhouden van een gezin. Je moet het er allemaal bij doen. Dat is superzwaar.’

Wat is de grootste meerwaarde die de Plus aspirant ondernemersopleiding levert?
Schuurman: ‘Naast de kennis en kunde van de Plus-organisatie en jouw onderneming: je eigen ontwikkeling en je netwerk. Zeker binnen een coöperatieve vereniging als Plus. Alle collega’s met wie je samen de opleiding doet, daar heb je voor de rest van je ondernemerschap contact mee. We hebben ook de jonge-ondernemersclub, met zo’n 100 leden. Ook met de stage-ondernemers hebben veel aspiranten van de Plus aspirant ondernemersopleiding heel goed contact. Kennis, kunde en het netwerk binnen de organisatie zijn heel belangrijke dingen.’

Je bent zelf ook ondernemer geweest, is dat essentieel voor jouw rol bij de Plus aspirant ondernemersopleiding?
Schuurman: ‘Nou, ik begrijp de ondernemer. Ik weet precies wat er gebeurt. Maar ook omdat ik ze daarna ook heb begeleid. En nu mag ik ze zelf opleiden. Hoe mooi is dat? Je begrijpt hen. Ik heb zelf ook financieel moeilijke tijden gehad. Dat zijn de momenten waarop je ontzettend veel leert als ondernemer. Dat is zo goed om mee te nemen en over te brengen. Dus ik denk zeker dat het toegevoegde waarde heeft.’

De sfeer is best wel ‘schools’, hoe hou je dat gezellige sfeertje erin?
Schuurman: ‘We besteden zeker in het begin echt wel een aantal dagen aan de samenwerking onderling. Je merkt dat met een groep mensen een hoop van het toch gaan dollen en grappen maken. En ze proberen echt met z’n allen te slagen, ze helpen elkaar ook.’

‘We wisselen de zware kost, zoals eindpresentaties, ook af met een stukje spel. Zoals debatteren, met een knipoog.’

Heb je weleens een groep gehad waarbij de sfeer niet goed was?
Schuurman: ‘De ene groep is gekker met elkaar dan de andere groep. Soms heb je dat mensen uit het noorden of uit het zuiden meer groepjes vormen, die zoeken elkaar dan wat meer op. Er is ook altijd een terugkomdag, waarbij we ook met elkaar eten. En we doen met elke groep een partnerdag. Want zonder de steun van een partner, als je samenwoont, wordt het wel heel lastig. Daaruit ontstaan ook leuke vriendschappen.’

Wat zijn nou de moeilijkste momenten?
Schuurman: ‘Ja dat is toch wanneer iemand moet gaan stoppen. Dat zien ze dan vaak wel aankomen, maar dat moment om daarvoor te kiezen betekent eigenlijk dat je bij ons nooit ondernemer gaat worden. Je kunt dan nog naar Spar, maar verder blijft er niet zo veel meer over. Die droom naleven valt dan in een keer in duigen.'

'We hebben voor het zover is vaak al wel een paar keer aangegeven dat het niet goed gaat komen. Wat we met alle mensen op de opleiding willen is dat ze allemaal gelukkig worden en gaan doen wat ze leuk vinden. Meestal, als je doet wat je leuk vindt, ben je daar ook wel goed in. Maar als je continu tegen je grenzen aanloopt, zal je niet gelukkig worden. Een aantal mensen heeft daardoor andere keuzes moeten maken en zij zijn nu ook succesvol. Dan ben ik hartstikke blij dat iemand toch op een goede plek terechtgekomen is.’

‘Maar de opleiding is geen gesneden koek. Als je de aan het einde van de opleiding je plan hebt gemaakt en dat presenteert, staat er nog steeds een vijfkoppige jury die je kan laten zakken. Daar heb ik helemaal geen invloed op. Het zijn heel deskundige mensen en jij moet laten zien dat jij een goede ondernemer bent. Ik zit dan als toeschouwer te kijken en dan weet ik nog hoe ze binnenkwamen. Dan ben ik apetrots.’

Vind je dat alle formules zo’n opleiding in huis moeten halen?
Schuurman: ‘Als je met ondernemers gaat werken wel, om het succes zo groot mogelijk te maken voor jou en je organisatie. We hebben in het verleden wel vaker gehad dat iemand het dan niet redt. Dat gaat je zoveel geld kosten. Als je aan de voorkant investeert, houd je aan de achterkant altijd meer over.’

‘Dat geldt niet alleen voor zelfstandig ondernemers, we hebben nu de fusie met Coop. Daar ontstaan ontzettend veel kansen. Een aantal bedrijfsleiders daar gaat al de opleiding in, heel erg leuk is dat. Voor hen moet ook een soortgelijk traject komen.’

Dus de mensen van Coop moeten ook een jaar een opleiding genieten?
Schuurman: ‘Ja, dat doen we voor iedereen. Ook voor Coop, ook voor Plus.’

Wat gebeurt er na de opleiding?
Schuurman: ‘Dan zitten ze op de reservebank. Voor de een duurt dat een maand en voor een ander drie jaar. Binnen die tijd moet die winkel voorbijkomen. Op basis van de wensen van de ondernemer natuurlijk. Als ze verder reizen krijgen, ze een leaseauto of een stagevergoeding, ook voor de stage. Er zijn zo’n 36 ondernemers geselecteerd voor die module.’

‘Als aspirant-ondernemers op die reservebank zitten zijn ze actief voor Plus. Ze hebben een studieschuld van €18.000, die in drie jaar tijd wordt afgeschreven.’

‘We hebben tot dusver 71 mensen opgeleid. 64 zijn op dit moment ondernemer en 4 mensen zijn nog in gesprek.’