In mijn onderzoek staat centraal welke factoren veilig gedrag beïnvloeden. Daarbij kijk ik niet alleen naar kennis en instructies, maar vooral naar de omstandigheden waaronder medewerkers en leidinggevenden dagelijks keuzes maken.
Bij blootstelling aan gevaarlijke stoffen worden gezondheidseffecten soms pas na vele jaren zichtbaar. Daartegenover staan voordelen die direct merkbaar zijn, zoals sneller klaar zijn of productiedoelen halen. Onveilig gedrag kan daardoor een begrijpelijke kortetermijnkeuze zijn binnen een context van tijdsdruk, sociale normen of moeilijk uitvoerbare procedures.
Serious gaming: meer dan punten verdienen
Om deze spanning ervaarbaar te maken, ontwikkelde ik twee samenhangende (analoge) serious games: De Erfenis van de Alchemist en Expeditie Diepzee.
Veel mensen verwarren serious gaming met gamificatie. Bij gamificatie worden losse spelelementen, zoals punten, badges of ranglijsten, toegevoegd aan een bestaande activiteit. Een serious game is een spelomgeving die is ontworpen met een ander hoofddoel dan vermaak, zoals leren, onderzoeken, bewustwording of organisatieverandering. Spelers krijgen te maken met regels, rollen en dilemma's. Zij maken keuzes en ervaren de gevolgen daarvan in een veilige omgeving.
De verleiding van de korte termijn
In De Erfenis van de Alchemist, een competitief spel voor productiemedewerkers, worden spelers verleid om zo veel mogelijk goud te verdienen. Daarbij ervaren zij hoe directe opbrengsten soms zwaarder wegen dan een risico op de lange termijn.
Tijdens de nabespreking onderzoeken deelnemers welke omstandigheden aan hun keuzes hebben bijgedragen. Ook halen zij barrières uit hun eigen werkomgeving op, zoals tijdsdruk, ontbrekende middelen, ingewikkelde procedures of sociale normen.
Van medewerkersgedrag naar organisatiekeuzes
In Expeditie Diepzee, een coöperatief spel voor managers, werken spelers met beperkte tijd, energie, capaciteit en middelen aan een gezamenlijke opdracht. Daarbij wegen zij af hoeveel zij investeren in productie, onderhoud, preventie, bescherming en herstel.
Barrières uit de werkpraktijk zijn rechtstreeks in het spel verwerkt. Dit maakt zichtbaar dat veilig gedrag niet alleen wordt bepaald door de keuzes van medewerkers, maar ook door planning, beschikbare middelen, uitvoerbare procedures, cultuur en managementbesluiten.
De kracht zit in de nabespreking
Een serious game is niet automatisch een effectieve gedragsinterventie. Een belangrijk deel van de kracht zit in de debriefing. Dat is de begeleide nabespreking waarin deelnemers de spelervaring verbinden aan hun dagelijkse praktijk. De vraag verschuift dan van: "Waarom deed je dit onveilig?" naar: "Welke omstandigheden maakten deze keuze op dat moment logisch?"
